Zijn aankomend ambtenaren voldoende voorbereid op integriteit?

Universitaire studies bestuurskunde besteden amper aandacht aan ambtelijke beroepsethiek. Dit blijkt uit het onderzoek ‘Beroepsethiek in het onderwijs: van bijzaak naar Bildung

Universitaire studies bestuurskunde besteden amper aandacht aan ambtelijke beroepsethiek. Dit blijkt uit het onderzoek ‘Beroepsethiek in het onderwijs: van bijzaak naar Bildung. Morele vorming en integriteit bij wo-opleidingen bestuurskunde’ van het Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector (BIOS) van het CAOP. Het gevolg is dat studenten onvoldoende voorbereid zijn op integriteitsvraagstukken wanneer zij beginnen aan een carrière als ambtenaar. BIOS heeft regelmatig signalen gehoord dat universiteiten meer moeten doen aan ethiek, zoals van Joris Luyendijk en diverse wetenschappers.

Het ethiekonderwijs bij bestuurskunde is te impliciet, beperkt, fragmentarisch, intellectueel en vrijblijvend om studenten voldoende bagage mee te geven, concludeert BIOS. Beroepsethiek is eerder bijzaak dan Bildung. Dat komt vooral omdat er bij opleidingen weerstand is tegen een meer normatieve, op vaardigheden gerichte en vormende invulling van het ethiekonderwijs. Andere redenen zijn praktische bezwaren, zoals tijdsgebrek en andere prioriteiten.

Veel bereidheid tot verbetering

BIOS adviseert overheidsorganisaties in het voeren van een volwaardig integriteitsbeleid. De conclusies van het onderzoek zijn gebaseerd op interviews met vertegenwoordigers van bachelor- en masterprogramma’s bestuurskunde. BIOS ziet veel mogelijkheden voor verbeteringen en signaleert die bereidheid ook al bij diverse onderwijsinstituten. Het rapport bevat enkele best practices, zoals het geven van een vak Bestuurlijke Ethiek en het ontwikkelen van een integrale aanpak.

Zeven aanbevelingen

In totaal doet BIOS zeven aanbevelingen aan opleidingen, beleidsmakers en overheidswerkgevers. De vier belangrijkste zijn:

  • Durf normatief te zijn. Bevorder vorming in de ambtelijke moraal en maak het ethiekonderwijs minder vrijblijvend. Welke regels gelden er, welke houding wordt verwacht, welke waarden zijn belangrijk? Individuele, kritische reflectie is van groot belang, maar zonder gedeelde moraal kan er ook geen beroepsethiek zijn.
  • Ontwikkel praktische vaardigheden. Een deugd of een beroepsethische houding ontwikkelt zich door learning by doing. Het ethiekonderwijs is nu nog erg intellectueel. Studenten leren ethische theorieën en moreel redeneren. Voer bij bestuurskunde daarom oefening in praktische vaardigheden en persoonlijke reflectie in.
  • Kies een integrale aanpak. Zorg voor een vak Ambtelijke of Bestuurlijke Ethiek in het derde jaar van de bachelor én in de master. Zo leren studenten expliciet spreken en denken in termen van regels, waarden, plichten en deugden. Alleen het vak ethiek geven, is onvoldoende. Ontwikkel een integrale aanpak, waarbij de educatie van beroepsethiek het curriculum en de didactiek van een hele opleiding raakt.
  • Overheid: versterk de introductiecursus. Overheidsorganisaties kunnen niet verwachten dat afgestudeerde studenten ‘ethisch startbekwaam’ zijn zodra ze in dienst komen. Het vereist een extra inspanning om nieuwe ambtenaren voor te bereiden op integriteitsvraagstukken. Op korte termijn is extra aandacht voor een introductiecursus dus noodzakelijk.

Download het onderzoek ‘Beroepsethiek in het onderwijs: van bijzaak naar Bildung. Morele vorming en integriteit bij wo-opleidingen bestuurskunde

Artikel 'Beroepsethiek als bijzaak' van ScienceGuide

Artikel Student mist morele vorming van Binnenlands Bestuur

Download the English version