Modelgedragscode politieke ambtsdragers

In welke organisatie functioneert dit praktijkvoorbeeld?

Gemeente Amsterdam

Wat is de benaming van het praktijkvoorbeeld?

Model gedragscode politieke ambtsdragers

Tot welk aandachtsgebied en onderwerp behoort uw praktijkvoorbeeld naar uw mening?

Gedragscode

Korte typering van het praktijkvoorbeeld

Voor politieke ambtsdragers moet een gedragscode worden vastgesteld (op grond van art. 15, 41c en 69 Gemeentewet)  De gemeente Amsterdam heeft zowel voor Burgemeesters en wethouders, voor de voorzitters van de dagelijks besturen als de gemeenteraad (en de deelraden) een nieuwe (model-)gedragscode opgesteld, die problemen met de bestaande codes  die op het VNG model gebaseerd waren, oplost.

Aanleiding en doelstelling (welk probleem lost het voorbeeld op?)

Het hebben van een gedragscodes voor politieke ambtsdragers is  wettelijk verplicht. Alle raden in Amsterdam (gemeenteraad, stadsdeelraden) hadden al een gedragscode en voldeden dus aan deze verplichting. De meeste codes waren gebaseerd op het VNG-model die vervolgens op bepaalde punten was aangepast en aangevuld.
In de afgelopen zittingsperiode heeft BI Amsterdam voor alle raden van de stad een gedragscodesessie georganiseerd. Die sessies dienden er allereerst voor om zeker te stellen dat individuele raadsleden bekend raakten met de voor hen geldende code en de daaruit voortvloeiende geboden en verboden. Op de tweede plaats waren de sessies er voor bedoeld om een beeld te krijgen van de werking van de bestaande codes en eventuele zwakke punten in hun opzet.

De volgende zwakke punten zijn op basis van de gedragscodesessies geconstateerd:

  1. De gedragscodes van de raden verschillen van elkaar zonder gegronde reden. Dat maakt een eenduidige handhavingpraktijk in Amsterdam lastig. Deze situatie is onwenselijk. Dat vraagt om het ontwikkelen van een modelcode die door alle raden kan worden vastgesteld.
  2. De bestaande code(s) bevat een aantal formuleringen die voor onnodige onduidelijkheden zorgen. Dat is onwenselijk. Dat vraagt om het herschrijven van de code op artikel niveau om onduidelijkheden weg te nemen.
  3. De structuur van de code(s) laat te wensen over. De volgorde van de artikelclusters is willekeurig en niet gerelateerd aan de onderliggende beginselen. Dat maakt de code onsamenhangend. Dat vraagt om een hergroepering van de clusters.
  4. Niet alle geboden en verboden voor raadsleden en bestuurders die uit de relevante wetten volgen, zijn in de code(s) opgenomen. Dat maakt de code als houvast voor raadsleden en bestuurders onbetrouwbaar. Dat vraagt om een herschrijving van de code zodanig dat de relevante geboden en verboden er wel in zijn opgenomen.
  5. In samenhang met het onder vier genoemde viel het op dat juist enkele van de meest ernstige schendingen niet in de code(s) zijn opgenomen. Dat vraagt om een herschrijving zonder teergevoeligheid.
  6. De verwijzingen naar onderliggende wetsartikelen ontbreken. Dat bleek bij disputen over vermeende schendingen van de regels tot onnodige vertraging te leiden. Dat vraagt om een toevoeging van de deze verwijzingen.
  7. De meeste artikelen van de code en de daaruit voorvloeiende geboden en verboden bleken uiteindelijk bedoeld om de zuiverheid van de besluitvorming in raad en bestuur te beschermen. Dat was niet uit de code op te maken. Dat vraagt om een herschrijving die de relatie tussen deze artikelen en de zuiverheid van de besluitvorming wel legt.
  8. De code(s) was voor raad, college en burgemeester identiek. Dit doet geen recht aan de verschillen in taken en verantwoordelijkheden. Dat vraagt om een herschrijving die in drie verschillende codes resulteert. Verwacht wordt dat bij toekomstige herzieningen deze drie code’s zullen gaan divergeren.

Het opstellen van een nieuwe (model)gedragscode moet er voor zorgen dat de raadsleden een beter houvast krijgen en dat er minder schendingen optreden.

Hoe heeft u het aangepakt?

Bureau Integriteit gemeente Amsterdam heeft de afgelopen jaren gedragscodesessies met de 15 (deel)raden in de stad georganiseerd om de werking van de bestaande code te onderzoeken. Op basis van het materiaal dat die sessies hebben opgeleverd zijn BI Amsterdam, Governance & Integrity en BIOS er toe overgegaan gezamenlijk een nieuwe model gedragscode voor (lokale) raden en besturen te schrijven. Een hernieuwde inventarisatie van de voor raadsleden en bestuurders relevante wetgeving bleek wezenlijk om tot een consistente verbetering te komen. De introductie van het onderscheid tussen de zuiverheid (die door de code beschermd wordt) van de besluitvorming en de zorgvuldigheid (die van de kwaliteit van de oordeelsvorming in de raad afhangt) van de besluitvorming bleek eveneens zeer behulpzaam.

Wat zijn de bereikte (tussen)resultaten?

Het resultaat is een  nieuwe code die eenduidiger is,  meer samenhang vertoont, vollediger is, beter is ingebed in de onderliggende wetgeving en de link legt met de zuiverheid van de besluitvorming.

Op dit moment wordt de code besproken en vastgesteld in de verschillende (deel)raden en dagelijks besturen van de gemeente Amsterdam.

Wat kunnen anderen van uw praktijkvoorbeeld leren? Wie heeft uw praktijkvoorbeeld (gedeeltelijk) overgenomen?  (wat is de toepassingsmogelijkheid / waar helpt het / wat is de status ervan)

Het vermoeden bestaat dat veel van de door ons geconstateerde zwakke punten van de oude Amsterdamse code(s) ook in de code(s) van andere gemeentes te vinden zijn. Het is aan te raden dat raden en besturen deze nieuwe modelcode te gebruiken om kritisch naar de bestaande eigen code te kijken. Natuurlijk mag deze nieuwe modelgedragscode voor politieke ambtsdragers ook door iedere raad en bestuur worden overgenomen en vastgesteld.

BIOS, die ook heeft meegewerkt aan deze gedragscode voor politieke ambtsdragers, raadt  in de Bestuurlijke Integriteitswijzer aan om in de gedragscode ook de wettelijke bepalingen die gelden en die toezien op de zuiverheid van besluitvorming, op te nemen.

Daarnaast is het een overweging waard voor raden en besturen om zelf ook gedragscodesessies te organiseren. Enerzijds om zeker te stellen dat politieke ambtsdragers bekend zijn met de (nieuwe) code. Anderzijds om de werking van de code nader te blijven onderzoeken.

Contactgegevens van uw organisaties

Bureau Integriteit, Gemeente Amsterdam
Henriette Bout
telefoon: 020 - 552 2421/2674, fax: 020 - 552 2260 

e-mail: bureauintegriteit@bi.amsterdam.nl
Postadres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam 
Bezoekadres: Stadhuis, Amstel 1 (3e verdieping), Amsterdam
http://www.amsterdam.nl/gemeente/organisatie-diensten/integriteit-0

Downloads