Systeemproblemen in de semipublieke sector

Voor Doekle Terpstra speelt de bestuurder een centrale rol bij integriteit, al hebben zijn ervaringen bij de hogeschool InHolland hebben hem milder gemaakt over bestuurlijk falen: 'Volgens mij is wat gebeurde bij InHolland exemplarisch voor het hele semipublieke domein,' vertelt hij. Wat was er met de semipublieke sector gebeurd?

Terpstra: 'Net als de rest van de sector stond ook InHolland in het teken van expansie. Men was ondernemend, aangemoedigd door de politiek. Zo werd het instituut belangrijker dan de maatschappelijke opdracht die daaronder lag.' Het primaire onderwijsproces verdween uit beeld. Bestuurders uit die periode vertoonden gedrag dat hoorde bij de tijdsgeest: 'Soms denk ik, het was geen integriteitskwestie, maar een zonnekoningskwestie.'

Tijdsgeest

Hedy van den Berk (Havensteder) herkent de tijdsgeest die Terpstra schetst: 'Ondernemerschap werd geprezen, maar dat trekt ook een bepaald type bestuurders.' Politiek columnist Marc Chavannes benoemt expliciet de marktwerking als oorzaak voor het bestuurlijk falen: 'Bij veel publieke taken die naar de markt zijn gebracht, hebben we niet goed gekeken of er wel sprake was van een markt. Het marktgedrag werd wel alvast geëmuleerd door betrokkenen zonder bedrijfservaring. Zo ontstond een verdwijndriehoek, waarin toezicht ontbrak, de overheid niet oplette en de markt niet werkelijk controleerde.'

Verbeteringen

Voor Thom de Graaf (Vereniging Hogescholen) schuilt hierin echter een fundamentele denkfout. Niet 'de markt' is de hoofdschuldige: 'Transparantie, verantwoording afleggen, meewerken aan normen: dat zou in het publieke, semipublieke en private domein hetzelfde moeten zijn.' De Graaf wijst op andere externe factoren die verbeterd moeten worden: 'De les die we nu leren in het semipublieke domein is dat tegenspraak en tegenmacht onvoldoende waren georganiseerd.'

Dag van de Integriteit 14 november 2013